नीलकण्ठ पार्कमा रोपिएका १२५ आशा

धादिङबेशी,११ साउन । बिहानको हल्का घाम नीलकण्ठ पार्कको खुला जमिनमा फैलिँदै थियो। हातमा कोदालो, काँधमा बिरुवा र अनुहारमा उत्साह बोकेका मानिसहरू एकपछि अर्को गर्दै पार्क परिसरमा जुटिरहेका थिए। कसैले माटो खन्दै थियो, कसैले बिरुवाको जरा सम्हाल्दै थियो त कसैले पानी हालेर नयाँ जीवनको सुरुवात गराउँदै थियो। धादिङको नीलकण्ठ नगरपालिका–१२, सांकोषस्थित नीलकण्ठ पार्कमा त्यस दिन रोपिएका बिरुवा केवल हरियालीका लागि थिएनन्; ती बदलिँदो जलवायु, घट्दो जैविक विविधता र भविष्यप्रतिको जिम्मेवारी सम्झाउने १२५ वटा जीवित सन्देश थिए।

लायन्स क्लब अफ काठमाडौं सूर्यमुखीले हरित प्रवर्द्धन र वातावरण संरक्षणमा योगदान पुर्‍याउने उद्देश्यसहित पार्क परिसरमा विभिन्न प्रजातिका १२५ बिरुवा रोपेको हो। डिभिजन वन कार्यालय धादिङ र नीलकण्ठ पार्क समितिको सहकार्यमा आयोजित कार्यक्रममा लायन्स क्लबका पदाधिकारी, वन कार्यालयका प्रतिनिधि, पार्क समितिका सदस्य र स्थानीयवासीको उत्साहपूर्ण सहभागिता थियो।

कार्यक्रमस्थलमा उमेर, पेसा र जिम्मेवारी फरक भएका मानिसहरू एउटै उद्देश्यले जोडिएका देखिन्थे। कसैका लागि यो सामाजिक उत्तरदायित्व थियो, कसैका लागि प्रकृतिसँग पुनः सम्बन्ध जोड्ने अवसर। स्थानीयका लागि भने यो आफ्नै गाउँको सार्वजनिक सम्पत्तिलाई भविष्यका पुस्ताका लागि सुन्दर र उपयोगी बनाउने साझा प्रयत्न थियो। बिरुवा रोप्ने क्रममा देखिएको सहकार्यले वातावरण संरक्षण सरकारी निकाय वा कुनै एक संस्थाको मात्र काम नभई समुदायको साझा अभियान हो भन्ने सन्देश दिएको थियो।

विविधताले भरिएको हरियालीको सपना

पार्कमा एउटै प्रजातिका बिरुवा मात्र रोपिएनन्। धुपी, कपुर, कल्की फूल, पलाँस, अमला र गुलमोहरलगायतका बिरुवाले भविष्यको बहुरङ्गी पार्कको चित्र कोरेका छन्। कुनै बिरुवाले सुगन्ध दिनेछ, कुनैले फूल फुलाएर पार्कलाई रंगीन बनाउनेछ, कुनैले फल दिनेछ भने कुनैले छायाँ र स्वच्छ हावा प्रदान गर्नेछ।

लायन्स क्लब अफ काठमाडौं सूर्यमुखीका अध्यक्ष राजाराम रिजालका अनुसार वृक्षारोपणको मुख्य उद्देश्य हरियाली विस्तारसँगै जैविक विविधताको संरक्षण र जलवायु परिवर्तनका असर न्यूनीकरणमा योगदान पुर्‍याउनु हो। उनले वृक्षारोपणलाई केवल औपचारिक कार्यक्रम नभई प्रकृति र भावी पुस्ताप्रतिको साझा दायित्वका रूपमा लिएको बताए।

प्रकृतिबाट प्रेरित अभियान

कार्यक्रम लायन्स इन्टरनेशनल डिस्ट्रिक्ट ३२५ आई, एमडी–३२५ नेपालको “Inspired by Nature, For Climate, For Our Future” अभियानअन्तर्गत आयोजना गरिएको हो। अभियानको सन्देश स्पष्ट छ—प्रकृतिबाट प्रेरणा लिने, जलवायुका लागि काम गर्ने र सुरक्षित भविष्य निर्माणमा सामूहिक भूमिका निभाउने।

मानव सभ्यताको विकाससँगै रुखलाई जीवन, आश्रय र समृद्धिको प्रतीक मानिँदै आएको छ। गाउँका चौतारीदेखि धार्मिक स्थल, वनदेखि सार्वजनिक पार्कसम्म रुखले समुदायलाई जोड्दै आएको छ। नेपाली समाजमा रुख रोप्नुलाई पुण्य, संरक्षण गर्नुलाई कर्तव्य र छायाँ बाँड्नुलाई सेवाका रूपमा बुझिने परम्परा पनि छ। यही सांस्कृतिक चेतना अहिले आधुनिक वातावरणीय अभियानसँग जोडिँदै गएको छ।

बढ्दो सहरीकरण, अनियन्त्रित निर्माण र जलवायु परिवर्तनका कारण हरियाली क्षेत्र क्रमशः दबाबमा पर्दै गएको अवस्थामा सार्वजनिक स्थलमा गरिने योजनाबद्ध वृक्षारोपणले वातावरणीय सन्तुलनसँगै सामाजिक चेतना निर्माणमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

रोप्नु मात्र होइन, जोगाउनु पनि

वृक्षारोपण कार्यक्रमहरू कहिलेकाहीँ फोटो खिच्ने र औपचारिकता पूरा गर्ने अवसरमा सीमित हुने गरेका छन्। नीलकण्ठ पार्कको कार्यक्रमले भने बिरुवा रोप्नुजत्तिकै त्यसको संरक्षणलाई पनि महत्त्व दिएको छ। सहभागीहरूले रोपिएका बिरुवाको नियमित हेरचाह गर्ने, पानीको व्यवस्था मिलाउने र क्षति हुन नदिने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

एउटा बिरुवा हुर्किन वर्षौं लाग्छ। त्यसलाई घाम, पानी, मल र संरक्षण चाहिन्छ। आज रोपिएको सानो बिरुवा भोलि छायाँ दिने ठूलो रुख बन्न सक्छ, चराको बासस्थान बन्न सक्छ, माटो कटान रोक्न सक्छ र थकित यात्रुलाई विश्राम दिन सक्छ। तर त्यसका लागि निरन्तर जिम्मेवारी आवश्यक हुन्छ। संरक्षणको योजना, स्थानीय निगरानी र नियमित स्याहारबिना वृक्षारोपणको उद्देश्य अधुरै रहन सक्छ।

नीलकण्ठ पार्कमा रोपिएका १२५ बिरुवा अहिले साना छन्। तिनका हाँगा अझै फैलिएका छैनन्, छायाँ बनेको छैन र फूल फुल्न बाँकी छ। तर ती बिरुवाभित्र एउटा सम्भावित भविष्य उभिएको छ—हरियो, स्वच्छ र जीवन्त भविष्य। सामूहिक प्रयासले तिनलाई जोगाउन सकियो भने केही वर्षपछि यही पार्कमा आउने बालबालिकाले ती रुखमुनि खेल्नेछन्, स्थानीयले शीतल हावा महसुस गर्नेछन् र आजको वृक्षारोपण एउटा स्मरणीय वातावरणीय विरासत बन्नेछ।